Sztuka Sepiku c.d. Drukuj
Wpisany przez Ks. Jan Rykała SAC   
piątek, 02 grudnia 2005 22:38

CiekawostkiDOM DUCHÓW
Zgodnie z dawnym zwyczajem nowogwinejskim, mężczyźni po inicjacji do dorosłości czy różnych tajnych stowarzyszeń i grup mieszkali razem w domach mężczyzn, które czasem nazywano domami klubowymi.

Jednakże najbardziej popularne było określanie tych domów jako domów duchów - haus tambaran.

One właśnie były punktami centralnymi życia wioskowego, gdzie mężczyźni jedli, spali, odpoczywali, planowali wojny, wyprawy w celu zdobycia głów swoich wrogów, przygotowywali rytuały, które decydowały o bezpieczeństwie i przeżyciu wioski.

W domach tych przechowywane były "święte" przedmioty, którymi nie mogły posługiwać się, a nawet ich ...

... oglądać kobiety ani mężczyźni, którzy nie odbyli inicjacji. Do domu duchów wchodzić mogli tylko mężczyźni po inicjacji - z jednym wyjątkiem: kiedy chłopcom mającym przystąpić do inicjacji pokazywano "święte" sprzęty. Mężczyźni mają swoje miejsca - dopiero ci po inicjacji, żonaci, ojcowie, dziadkowie.

Domy mężczyzn różnią się wyglądem. Jednym z najbardziej popularnych jest wysoki dom na planie trójkąta, z trójkątną fasadą (typowy dla rejonu miasteczka Maprik). Niektóre domy tego typu osiągają wysokość 25 m. Od najwyższego punktu stromo biegnie dodatkowa środkowa żerdź aż do samej ziemi w tylnej części. Inne typy haus tambaran są mniejsze, z niższymi fasadami, na planie prostokąta. Szkielet haus tambaran stanowią konstrukcje drewniane pokryte strzechą z liści palm sagowych i trawy. Fasada składa się z kilku palmowych liści, połączonych (spiętych razem, jak snopki) i pomalowanych na czarno, biało, i różne odcienie czerwieni i żółci, z twarzami przodków klanowych.

Wnętrze domu duchów też jest bogato udekorowane malowanymi palmowymi "spothes". Te malowidła wraz ze zgromadzonymi wewnątrz "świętymi" figurami (w których zamieszkują duchy), maskami, tarczami, bronią tworzą tajemniczy obraz różnorodnych form i swoistego kolorytu.

Mimo iż w rejonie Sepiku trudno znaleźć jakiekolwiek kamienie czy skały przy każdym domu duchów znajdują się, przyniesione z daleka, "święte kamienie" służące jako totemy. Dawniej po bitwie międzyklanowej urządzano święto dla uczczenia zwycięstwa. Schwytanym wojownikom z pokonanego klanu ścinano głowy, z których ściągano skórę, a następnie grzebano pod "świętymi kamieniami". Różne części ciał pokonanych wrogów odcinano i gotowano z wieprzowiną i w celach rytualnych podawano dzieciom, nieświadomym tego.

Dawniej każdy klan miał swój dom, lecz obecnie należy on do kilku klanów żyjących w tej samej wiosce.

Wprowadzenie chrześcijaństwa w rejon Sepiku osłabiło pierwotne wierzenia i społeczne ukierunkowania, które były powodem budowania domów duchów. Dziś można zobaczyć kilka takich domów, niektóre zbudowano niedawno, z zachowaniem dawnych form, jako domy rady wioskowej.

Tłum z ang. Ks. Jan Rykała SAC