Śpiew i taniec w Liturgii ? doświadczenie Kościoła na Nowej Gwinei PDF Drukuj Email
Wpisany przez Redakcja PNG   
niedziela, 27 marca 2005 16:25

Ewangelia, którą przyniósł Chrystus jest dla wszystkich narodów, kultur i języków, ale lokalne jej wyrażanie w życiu codziennym poprzez doświadczenie wiary oraz wyrażanie jej w liturgii jest różne w wydaniu kultur i narodów. W tym artykule chciałbym podjąć temat śpiewu i tańca w liturgii Kościoła w Papui Nowej Gwinei.

Język

Kościół lokalny Papui Nowej Gwinei jest częścią Kościoła katolickiego, więc jego liturgia nie różni się zasadniczo od innych Kościołów lokalnych na innych kontynentach. Ma on jednak swoje lokalne ?zabarwienia?. Należy do nich język lokalny o nazwie ?pidgin? (czytaj: pidżin) oraz procesje taneczne, włączone do liturgii z kultury lokalnej.

Dodam kilka słów na temat języka pidgin - na Nowej Gwinei żyje około 10 mln ludzi, lecz są oni bardzo rozdrobnieni nie tylko geograficznie, ale także plemiennie i klanowo. Na tej drugiej, co do wielkości wyspie świata stwierdzono istnienie 860 języków. Czasami zdarza się, że na jednej parafii misyjnej ludzie mówią kilkoma językami. Początkowo, kiedy zaczynano głoszenie Ewangelii języki te były używane w liturgii i celebracji sakramentów. Ze względu jednak na ich wielość zaczęto tworzyć nowy język, który mógłby stać się językiem dla wszystkich, dzięki któremu ludzie podróżujący dalej niż 20-30 km mogli się dogadać ze sobą i aby ten język mógł łączyć ludzi ze sobą. Misjonarze i ludzie trudniący się handlem z Papuasami podjęli te próby i owocem tych prób jest język pidgin tak bardzo powszechny w kraju. Jest on obok angielskiego i języka ?motu?, który jest używany w części Nowej Gwinei zwanej Papuą, językiem codziennym w domu i na ulicy, w sklepie i w banku. Jest on też językiem, w którym celebrowana jest liturgia Kościoła.

Procesje liturgiczne
Cechą charakterystyczną liturgii w Kościele papuaskim są procesje taneczne podczas liturgii. Są to elementy wzięte z lokalnej kultury papuaskiej, która lubuje się w tańcach i śpiewach podczas różnych uroczystości wioskowych, inkulturowane w liturgii. Procesje te zostały oczywiście ?przepracowane? na potrzeby liturgii. Słowa, które są śpiewane w takich procesjach zawsze oddają wydarzenie, które się właśnie dzieje. Także w liturgii słowa śpiewane podczas procesji są adekwatne do tego, co się dzieje. Dla przykładu procesja wejścia mówi o przyprowadzeniu księdza do ołtarza i początku Mszy św., procesja ofiarna o darach przynoszonych itp. W liturgii papuaskiej mamy zasadniczo cztery procesje: wejścia, przyniesienia Biblii do miejsca celebracji liturgii Słowa, procesja z darami ofiarnymi oraz procesja końcowa. Czasami są w liturgii śpiewy z tańcami na dziękczynienie po Komunii Świętej.

Procesja wejścia rozpoczyna się zwykle na zewnątrz kościoła i polega na przyprowadzeniu celebransa wraz z asystą do ołtarza. Towarzyszą temu, jak już wyżej powiedziałem, odpowiednie śpiewy i taniec. Procesja trwa zwykle ?kilka? chwil, ponieważ papuaski krok taneczny jest specyficzny: dwa kroki do przodu krok do tyłu.

Procesja biblijna polega na przyniesieniu księgi Pisma św. do miejsca przewodniczenia liturgii, które jest odpowiednio udekorowane lub intronizowane ze śpiewami na temat Słowa Bożego, które jest żywe i skuteczne np. ?Tok bilong God em i gat laip?. Tronem dla Pisma świętego jest zwykle jakiś symbol z kultury lokalnej np. łódź dla ludzi mieszkających nad morzem czy rzeką, kosz czy siatka upleciona przez kobiety czy mężczyzn z głębi lądu. Jest ono odbierane przez celebransa i kładzione na ambonce.

Procesja ta ma miejsce po modlitwie kolekty (najczęściej) lub przed czytaniem Ewangelii. W Kościele papuaskim trwa dyskusja na temat przeprowadzania tej procesji i miejsca, w którym jest ona najodpowiedniejsza. Zapowiedziano druk ewangeliarza dla tych potrzeb, aby w przyszłości mogła to być procesja z ewangeliarzem tuż przed czytaniem Ewangelii.

Procesja z darami polega na przyniesieniu darów ofiarnych do ołtarza, przy czym nie są to tylko chleb i wino, lecz także płody ziemi w postaci ziemniaków, warzyw i owoców, środków czystości typu mydło proszek do prania itp. Przynoszone są również pieniądze. Celebrans odbiera dary ofiarne ustawiając je pod ołtarzem. Następuje ofiarowanie darów, które dokonuje się w sposób tradycyjny dla całego Kościoła. Jeszcze jedna uwaga: przy odbieraniu darów ofiarnych można się nieźle ubrudzić, więc lavabo dla nas nie jest gestem czysto symbolicznym, lecz jak najbardziej praktycznym i potrzebnym.

Procesja wyjścia polega na wyprowadzeniu celebransa wraz z asystą od ołtarza zwykle na zewnątrz kościoła lub miejsca celebracji, towarzyszą temu oczywiście odpowiednie śpiewy i krok taneczny.
Celebrans ze względu na swą funkcję pełni ważną rolę także podczas procesji i przynosi wiele radości Papuasom, jeżeli włączy się w taniec nie mówiąc już o śpiewie. Ludzie zaangażowani w śpiewy i tańce procesyjne przygotowują się bardzo starannie i długo i są bardzo przejęci w czasie ich wykonywania. Przygotowują oni także samodzielnie swoje stroje, które by można określić z naszego punktu widzenia jako stroje ludowe. Są one wykonane z  "lokalnego materiału? takiego jak: trawa ? sukienki, liście i kwiaty ? dekoracje na głowie i piersiach, biżuteria wykonana z muszelek i lokalnych owoców, nakrycia głowy wykonane z piór ptaków rajskich i innych ptaków oraz zwierząt.

Procesje przygotowywane są przez zespoły wioskowe czy przez grupy parafialne takie jak Legion Maryi, Ruch Charyzmatyczny oraz przez grupy młodzieżowe.

Instrumenty muzyczne
Podczas celebracji Mszy świętej grupa muzyczna prowadzi zwykle śpiewy. Śpiewy są oczywiście w tych samych częściach, co w ?naszej? liturgii. Wykonywane są natomiast najczęściej w trzech językach, tj. po angielsku, w pidgin oraz w lokalnym języku. Nie ma jeszcze w liturgii śpiewu psalmu responsoryjnego co zastępowane jest przez tzw. ?singsing namel?, czyli odpowiedni śpiew prowadzony przez grupę muzyczną wraz z ludem.

Gitara, chociaż nie jest instrumentem papuaskim zdobyła sobie pierwsze miejsce wśród instrumentów muzycznych i teraz trudno sobie wyobrazić niedzielną Mszę św. bez gitary. Oprócz gitary są w użyciu miejscowe instrumenty muzyczne wykonane z lokalnego materiału przez miejscowych twórców. Najczęściej używanym instrumentem jest tzw. ?kundu?. Jest to rodzaj bębenka wykonanego z wydrążonego drzewa, na które naciągnięta jest skóra jaszczurki. Uderzanie w kundu daje rytm potrzebny przy tańcu i śpiewie.

Innym lokalnym instrumentem jest tzw. garamut - w porównaniu z kundu jest to duży kawałek pnia drzewa wydrążony w środku, na którym przy pomocy kija wybijany jest odpowiedni rytm i melodia. Trzeba powiedzieć, że garamut jest rodzajem telefonu papuaskiego za pomocą, którego można przesłać każdą wiadomość.

Do lokalnych instrumentów zaliczyć trzeba także grzechotki wykonane z muszelek i wysuszonych owoców.